In Sprong in het heelal. Het Marsmysterie wagen kapitein Jeff Morgan, ingenieur Steve Mitchell, telegrafist Jimmy Barnett, dokter –Doc- Matthews in hun ruimteschip Discovery de sprong van de maan naar de geheimzinnige rode planeet Mars. Het verhaal speelt zich af begin jaren zeventig, hoewel dus in de tweede helft  van de jaren vijftig opgenomen. De maanlanding in 1969 zat dus dicht tegen dit futuristische verhaal aan.

 

 

 

 

De reis naar Mars verloopt vol hindernissen en rare wendingen. Zo blijkt er een vreemde man schuil te gaan achter bemanningslid Whitaker, een rol van Peter Aryans, die met een huiveringwekkend ijzige en onderkoelde stem gestalte aan dit personage geeft. Die Whitaker jaagt iedereen de stuipen op het lijf. Er gaan twee vrachtvaarders, zoals de ruimteschepen in de serie worden genoemd, verloren. De eerste door de inslag van een meteoriet, de tweede is op een geheimzinnig manier uit het zich verloren, met Whitaker aan boord! Dit is gebeurd toen de luchtvloot in zijn geheel in een onduidelijk, niet nader te verklaren zwerm terecht kwam, waarbij elk electronisch contact aan boord verloren ging. Als de zwerm is opgetrokken, komt er opeens een vreemd bericht van het hoofdstation vanuit de aarde. "Onmiddellijk omkeren en de expeditie stoppen!" luidt het bericht.

 

Echter de bemanning ontdekt dat de signalen vanuit de aarde met een te korte tussenpoze worden doorgegeven, conclusie: deze berichten kunnen niet vanaf de aarde worden doorgegeven. Maar van waar dan? Een spannend avontuur ontpopt zich. Uiteindelijk op Mars aangekomen wordt de bemanning in een pyramidevormige stad geconfronteerd met ondermeer onverklaarbare slaapaanvallen, mysterieuze ruimtemuziek, maar ook met vreemde wezens.

 

 

Om een radiohoorspel dat zich afspeelt in een omgeving die nog niet werkelijk bestond, toch beeldend en geloofwaardig te maken, moesten allerlei nieuwe geluiden worden uitgevonden.

Regisseur Leon Povel heeft daartoe in de jaren vijftig wekenlang met geluidstechnici geëxperimenteerd om de meest vreemde omschrijvingen van een klank te voorzien, zoals een zaagtandgenerator, een ringmodulator en een blokbandgenerator.

 

Het spel klinkt anno nu nog fris, scherp en spannend. Hier en daar is de plot door ons iets vlotter te doorzien wellicht dan destijds, aangezien we aan veel verhaallijnen en ingewikkelde plots gewend zijn geraakt, maar het geheel heeft een strak tempo en is nog heel eigentijds. Heerlijk om die professionele hoorspelacteurs van de toenmalige hoorspelkern aan het werk te horen. Grote acteurs als John de Freese, Jan van Ees en Jan Borkus brengen diepte in hun rollen. Het succes van deze vertaalde hoorspelserie uit de jaren vijftig zou ertoe leiden dat begin jaren zestig onder wederom regie van Leon Povel een Nederlands ruimtevaarthoorspel werd gemaakt: Testbemanning.

Wellicht een idee, mits daarvan het geluidsmateriaal enigszins compleet is terug te vinden, om dat  later ook eens uit te geven. Deze unieke radiospelen verdienen het!

 

 

 

 

 

 

 

In 1971 werd een uniek experiment uitgevoerd.

Lang voordat de meeblikcamera's van Big Brother en dergelijke programma's ongegeneerd het wel en wee van mensen in het dagelijks leven vastlegden, of mobiele telefoons contact op elke afgelegen plek mogelijk maakten, werd door de radioproducent Gé Goudswaard, een prachtig als even baanbrekend concept bedacht.

 

 

 

Stuur twee gerenommeerde schrijvers naar een onbewoond eiland en laat hen daar een week in absolute stilte verblijven met enkel de natuurgeluiden om hen heen. En leg een dagelijks radiocontact om de luisteraars er getuige van te laten zijn wat er in deze personen omgaat, en hoe zijn die totale afzondering ervaren.

 

De gelukkige schrijvers waren Godfried Bomans en Jan Wolkers. En hoewel misschien vooraf niet geheel ingecalculeerd, bleek deze keuze gaande het experiment de meest gelukkige en interessante te zijn, die maar gedaan kon worden. Hoewel vasteland-contacpersoon Willem Ruis in het begin van de tweede week, wanneer Wolkers de plek van Bomans heeft ingenomen, nog erg moet wennen aan de totaal andere persoonlijkheid met wie hij nu driemaal per dag zonder beeld van gedachten wisselt, blijkt al spoedig dat dit een extra dimensie geeft.

 

 

 

 

Juist zijn we gewend aan de innemende, krakerige, bedeesde en bedachtzame stem van Bomans die ergens uit een verlaten oord opklinkt, en bij wie de verbeelding van een man alleen vechtend tegen de elementen tot grote hoogten toeneemt, net dan komt opeens die voortratelende kakefonie van een nog jonge Wolkers die de wereld allang tot op het bot gefileerd schijnt te hebben en nu die diertjes er nog wel even bij neemt. Hij sjouwt en is druk in de weer met een dode aangespoelde zeehond en verzorgt later zelfs een levende zeehond die hij met kunst en vliegwerk en zeer beperkte middelen weet te voeden.

Als luisteraar raak je zo betrokken bij zijn epistels dat de vraag wat er in Wolkers zelf omgaat niet naar voren komt. Een man in het nu, die het schijnbaar veel gemakkelijker heeft, dan de man die zijn twijfels uit verleden en toekomst onder woorden probeerde te brengen.

 

Ook anno 2007 is dit fantastische radiospektakel nog steeds een boeiend psychologisch fenomeen en kan er lering uit getrokken worden. Maar vooral is het historisch radiomateriaal dat op het luisterboek Alleen op een Eiland bij uitgeverij Rubinstein is verschenen, verslavend spannend en fris. Vooral het feit dat al het materiaal bewaard is gebleven, dus ook de voor- en nagesprekken die de jonge Willem Ruis, toen nog geen kwismaster, met de auteurs voert op de van te voren afgesproken contactmomenten.

 

 

 

 

Deze gesprekjes geven nog meer inzicht in wat er zich werkelijk afspeelde op dat eiland, dan dat wat de luisteraars in de dagelijkse uitzending hoorden. Met name bij Bomans is het fascinerend te constateren hoeveel moeite Godfried doet om zijn koortsachtigheid die plots opgekomen is, te verbloemen voor de luisteraars en met name zijn vrouw, die anders ongerust kan worden. Op sympathieke wijze probeert hij vanaf het verlaten eiland de regie te behouden over wat hij gaat mededelen in  de radiopraatjes, maar Ruis weet er doorheen te prikken en krijgt Bomans in de loop van de week om. De wat ijdele 'heer uit Haarlem', zoals hij zichzelf op het laatst schertsend typeert, breekt en wordt kwetsbaar. Een fascinerend gebeuren om te volgen.

 

Over dit luisterboek kan ik alleen maar zeer lovend spreken, want er wordt hier iets unieks gepresenteerd. Zowel het radiomateriaal, dat volledig en in heldere staat is vastgelegd, alsook de vorm en layout van het luisterboek zijn schitterend en trekken als een magneet aan om de liefst zes cd's in stille afgezonderheid te beluisteren. Het avontuur zelf meemaken, heerlijk.

Hopelijk kan uitgeverij Rubinstein in de toekomst meer van dit soort unieke radiodocumenten beschikbaar maken voor het grote publiek. Alom hulde!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ophet cd-luisterboek Snip en Snap Souvenirs van Rubinstein Media, tref je op twee cd's een groot aantal hoogtepunten uit hun omvangrijke thaterrepertoire aan, zowel liedjes als, hoofdzakelijk conférences. het betreft opnamen uit hun latere jaren, met name de jaren zeventig shows.

Hier zitten de klassiek geworden acts bij als De Mop, De Som, Het Doktersspreekuur en De Wisseltruck. Het blijft amusant en onderhoudend om de twee heren, want in deze conférences spelen Walden en Muyselaar voornamelijk mannenrollen, aan het stoeien te horen in de kleinburgerlijke denkwereld van het boutje, het nippeltje en het moertje.

 

Met hun meesterlijke weergaven van deze burgertypes hebben ze eigenlijk de eerste stappen gezet van het satirisch amusement dat met Hadimassa, Van Kooten en De Bie en Jiskefet inmiddels in Nederland onmisbaar is geworden. Het is niet mijn broer, en toch is het een zoon van mijn vader, is zeker net zo'n beruchte oneliner geworden als Van die dingen, ja.

Een leuke surprise op dit luisterboek is de aanwezigheid van twee minder bekende liedjes van de hand van Van Tol, namelijk Ode aan Amsterdam en Een koffer vol met Souvenirs. Vol verve en met een voor hun doen ongekend vitaal orkest als begeleiding klinken Walden en Muyselaar dynamischer als ooit tevoren. Een levendig duo, dat -  hun bijdrage aan het Nederlands amusement totaal overziend - weleens te weinig waardering heden ten dage te beurt valt. Men schuift dit duo weleens te gemakkelijk aan de kant als flauw en gedateerd. Dit luisterboek daagt uit om die mening te herzien.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De serie Ja Zuster, Nee Zuster heeft de afgelopen jaren een ware revival ondergaan, eerst met een theatermusical, toen een film en recentelijk zijn ook alle liedjes weer beschikbaar gekomen voor het Nederlandse publiek.

 

 

 

 

In 1965 werd televisiegeschiedenis geschreven door Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink, de schrijvers van de serie. De straten waren leeg en de mensen aan de buis gekluisterd om de belevenissen van zuster Klivia en de rusthuisbewoners te kunnen volgen. Het verhaal is ook nagenoeg bekend bij het hedendaagse Nederlandse publiek na het uitkomen van de succesvolle bioscoopfilm met Loes Luca in de rol van zuster Klivia. Het heeft de vraag naar en de roep om oorspronkelijk materiaal alleen maar aangewakkerd. Helaas is er op het gebied van beeldmateriaal niet veel meer voorhanden om destijds in de jaren zestig de omroepen door bezuinigingen gedwongen de opgenomen uitzendbanden weer hergebruikten en de beelden dus wisten.

 

Een troost in deze is dat de muziekbanden met alle oorspronkelijke liedjes wel bewaard zijn gebleven en aangezien de liedjes destijds een belangrijke rol speelden in de musicalachtige comedy is dat een aardige compensatie. De liedjes waren stuk voor stuk pareltjes en velen werden gevestigde hits, zoals De kat van Ome Willem, M'n Opa, Wilt u een Stekkie, Met u onder een Paraplu om er een paar te noemen.

Dat de liedjes destijds al zo succesvol waren bewijst het feit dat het beeldmateriaal dat wel bewaard is gebleven in de omroeparchieven vrijwel allemaal liedfragmenten betreffen, een aardige compilatie daarvan is reeds op de dvd van de gememoreerde recente speelfilm verschenen. Maar nu heeft Uitgeverij Rubinstein een prachtig document het licht doen zien, middels de complete serie liedjes op vier cd's verzameld in een luisterboek.

 

 

 

Bijna zestig liedjes betreft de verzameling, een koninklijke verdienste van het schrijverskoppel Schmidt/ Bannink omdat het zulke rotsvaste eenheden zijn, de onvergetelijke en pakkende deuntjes

met de simpele maar zo fantasieprikkelende teksten. Het was een tijd dat er over Bello de hond en Hendrik Haan gezongen kon worden. Een heel epistel over Hendrik Haan die de kraan open had laten staan, het hele dorp bemoeide zich ermee, het werd almaar erger, terwijl er eigenlijk niets aan de hand was. Een prachtige symboliek voor een oer-Hollands fenomeen, in een grappig onschuldig liedje verpakt. Juist die onschuld en gevaarloosheid van de teksten heeft ervoor gezorgd dat heden ten dage nog steeds veel mensen de teksten kunnen meezingen en de liedjes geliefd zijn. In een verharde maatschappij waarin teksten steeds schraler, soberder en to the point zijn, is deze bonte woordenstoet een verademing.

 

Verrassend is te ontdekken hoeveel liedmateriaal er in de serie geschreven is, en hoeveel bekende, maar ook nog eens hoeveel onbekende nummers deel uit maken van deze verzameling. Geheel nieuw voor uw scribent waren titels als Lorre is ziek, Elektrieke deken, Twee Bescherm-engeltjes van Opa, Er was eens een stoere zeeman, Knibbel ons Konijn en nog zo'n dozijn aan pareltjes, die alleen al om de titel je doen verstillen.

De voordrachten van het vaste acteurs/ actricesteam hebben na al die jaren niets aan kracht verloren, de stemmen van Hetty Blok, Leen Jongewaard, Carla Lipp en Wim Sonneveld blijven vertederend en zijn weer de exact juiste vertolkers voor dit repertoire. 

In huidige termen gezegd: de ideale match. En dat zal het grote succes van weleer hebben bewerkstelligd.